สำนักงานสหกรณ์จังหวัดจันทบุรี

พรรณไม้ประจำจังหวัดชื่อ "พรรณไม้จัน"
ชื่อวิทยาศาสตร์ Diosppyros decandra

จันทบุรีหรือที่นิยมเรียกกันในอีกชื่อว่า “เมืองจันท์” มีประวัติศาสตร์ย้อนไปได้ตั้งแต่ยุคก่อนประวัติศาสตร์ คือมี การสำรวจพบเครื่องมือในยุคหินขัดอายุประมาณ 2,000 ปี ที่อำเภอมะขาม อำเภอท่าใหม่ และที่ราบเชิงเขาบ้านคลองบอน อำเภอโป่งน้ำร้อน นักโบราณคดีสันนิษฐานว่ามีการสร้างเมืองขึ้นเป็นครั้งแรกเมื่อพุทธศตวรรษที่ 18 บริเวณหน้าเขาสระบาป โดย “ชาวชอง” ซึ่งเป็นชนเผ่าในตระกูลมอญ-เขมร เป็นชนพื้นเมืองกลุ่มแรกที่เข้ามาตั้งรกรากในป่าตะวันออกบริเวณจังหวัดระยอง จันทบุรี และตราด โดยเฉพาะในเขตป่ารอยต่อจันทบุรี-ตราด ซึ่งเป็นแหล่งของป่าและสมุนไพรอันอุดมสมบูรณ์มาก ทั้งรง (คือยางไม้ที่ได้จากต้นไม้ ใช้ทำยา) ครั่ง (คือชื่อของเพลื้ยชนิดหนึ่ง ให้สีแดงในการย้อมผ้า) ขี้ผึ้ง กระวาน ไม้กฤษณา ไม้จันทน์ขาว หวาย อบเชยป่า ขมิ้นหอม น้ำมันยางเร่ว และอื่นๆ อีกมากมาย ในสมัยก่อนชาวชองดำรงชีพด้วยการเก็บหาของป่า ทว่าปัจจุบันพื้นที่ป่าได้ลดน้อยลงเนื่องจากการหักร้างถางพง การทำไร่ทำสวน และ ถูกจับจองโดยคนไทยและคนจีน กอปรกับการเก็บของป่ากลายเป็นเรื่องผิดกฎหมาย นายพรานจึงต้องเปลี่ยนวิถีชีวิตไปเป็นแรงงานในเมือง หรือบางส่วนยังคงทำนาทำสวนกันอยู่ที่บ้านคลองพลู กิ่งอำเภอเขาคิชกูฏ

ต่อมาเมื่อ พ.ศ. 2200 ได้มีการย้ายเมืองไปสร้างใหม่ที่บ้านลุ่มซึ่งอยู่ทางฝั่งตะวันตกของแม่น้ำจันทบุรี และหลังจากกรุงศรีอยุธยาเสียแก่พม่า สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชครั้งดำรงตำแหน่งพระยาวชิรปราการ ได้ยึดเมืองจันทบุรีไว้นาน 5 เดือน เพื่อสะสมเสบียงและรี้พล จากนั้นจึงเดินทัพประกอบด้วยชาวไทย-จีน จำนวน 5,000 คน กลับไปกอบกู้กรุงศรีอยุธยาคืนจากพม่าได้สำเร็จ นับเป็นความภาคภูมิใจของคนเมืองจันท์มาถึงปัจจุบัน ดังจะเห็นได้จากโบราณสถานและอนุสรณ์สถานหลายแห่งที่มีกาจัดสร้างไว้เพื่อรำลึกถึงพระองค์

ต่อมาในสมัยสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 3 ได้ย้ายเมืองไปตั้งอยู่ที่บ้านเนินวง ซึ่งอยู่ในพื้นที่สูงเพื่อเป็นที่มั่นในการป้องกันการถูกรุกรานจากญวณ จนกระทั่งในสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 จึงย้ายเมืองกลับไปที่เดิม ณ บ้านลุ่ม เนื่องจากค่ายเนินวงอยู่ไกลจากแหล่งน้ำ จนปี พ.ศ. 2436 เกิดกรณีพิพาทไทย-ฝรั่งเศส ร.ศ. 112 ฝรั่งเศสได้เข้ามายึดครองเมืองจันทบุรีไว้นานถึง 11 ปี จนไทยต้องยอมยกดินแดนฝั่งซ้ายแม่น้ำโขงให้ฝรั่งเศสเพื่อแลกเมืองจันทบุรีกลับคืนมา จนกระทั่งปี พ.ศ. 2476 ได้มีการจัดระเบียบบริหารราชการแผ่นดินใหม่ เมืองจันทบุรีจึงได้รับการยกฐานะเป็นจังหวัดมาจนทุกวันนี้

ที่ตั้งและอาณาเขต

จังหวัดจันทบุรีตั้งอยู่ภาคตะวันออกของประเทศไทย ห่างจากกรุงเทพมหานคร ประมาณ 245 กิโลเมตร มีเนื้อที่ประมาณ 6,330 ตร.ม. หรือประมาณ 3,961,250 ไร่ แยกเป็นรายอำเภอ ดังนี้

อำเภอ

พื้นที่ประมาณ
(ตารางกิโลเมตร)

อำเภอเมืองจันทบุรี

253

อำเภอขลุง
253

อำเภอท่าใหม่
253

อำเภอแหลมสิงห์
191

อำเภอโป่งน้ำร้อน
927

อำเภอมะขาม
460

อำเภอสอยดาว
734

อำเภอแก่งหางแมว
1,254

อำเภอนายายอาม
300

อำเภอเขาคิชฌกูฏ
830

เขตติดต่อกับจังหวัดใกล้เคียง
                ด้านเหนือ       ติดกับ จังหวัดชลบุรี ฉะเชิงเทรา และจังหวัดสระแก้ว
                ด้านใต้            ติดกับ จังหวัดตราดและอ่าวไทย
                ด้านตะวันออก ติดกับ จังหวัดตราด และประเทศกัมพูชา
                ด้านตะวันตก    ติดกับ จังหวัดระยอง และอ่าวไทย

แผนที่และสถานที่ตั้งและอาณาเขต

ประชากร

ประชากรจังหวัดจันทบุรี ปี พ.ศ. 2549 รวมทั้งสิ้น 498,159 คน เป็นชาย 246,468 คน เป็นหญิง 251,691 คน อำเภอที่ประชากรมากที่สุด คือ อำเภอเมืองจันทบุรี มีจำนวน 119,203 คน รองลงมาได้แก่ อำเภอ ท่าใหม่ จำนวน 68,687 คนและอำเภอสอยดาว จำนวน 62,340 คน อำเภอที่มีความหนาแน่นของประชากรมากที่สุดคือ อำเภอเมือจันทบุรี โดยมีอัตราเฉลี่ย 512 คน ต่อ 1 ตารางกิโลเมตร รองลงมา ได้แก่ อำเภอแหลมสิงห์ 163 คน ต่อ 1 ตารางกิโลเมตร อำเภอท่าใหม่ 112 คน ต่อ 1 ตารางกิโลเมตร ส่วนอำเภอที่มีความหนาแน่นของประชากรน้อยท่ี่สุด คือ อำเภอแก่งหางแมว มีอัตราเฉลี่ย 27 คน ต่อ 1 ตารางกิโลเมตร

การปกครองส่วนภูมิภาค

การปกครองส่วนภูมิภาค แบ่งออกเป็น 10 อำเภอ 76 ตำบล 690 หมู่บ้าน

การปกครองส่วนท้องถิ่น ประกอบด้วย

1. องค์การบริหารส่วนจังหวัด

2. เทศบาล 16 แห่ง (เทศบาลเมือง 2 แห่ง , เทศบาลตำบล 14 แห่ง)

3. องค์การบริหารส่วนตำบล 65 แห่ง

ปริมาณฝน

ปริมาณน้ำฝนของจังหวัดจันทบุรี ระหว่างปี 2540 -2549 มีปริมาณน้ำฝนตกมากที่สุดในปี พ.ศ. 2549 วัดได้ 4,989.60 มิลิเมตร จำนวนฝนตก 193 วัน ส่วนฝนตกน้อยที่สุดในปี 2540 วัดได้ 2,322.40 มิลลิเมตร จำนวนวันฝนตก 134 วัน

พ.ศ.

ปริมาณน้ำฝน (มิลลิลิตร)

วันที่ฝนตก (วัน)

2540

2,322.40

134

2541

3,158.20

161

2542

3,509.70

185

2543

3,030.50

192

2544

2,528.60

201

2545

2,649.00

174

2546

2,472.90

163

2547

2,988.80

149

2548

2,891.10

176

2549

4,989.60

193

ลักษณะภูมิประเทศและภูมิอากาศ

ในช่วงปี 2540 -2549 จังหวัดจันทบุรีมีอุณหภูมิต่ำสุด วัดได้ 15.0 องศาเซลเซียส เมื่อปี 2540 และอุณหภูมิ สูงสุดวัดได้ 37.8 องศาเซลเซียส เมื่อปี 2546

ตารางแสดงอุณหภูมิต่ำสุดและสูงสุดปี 2540 -2546

พ.ศ. อุณหภูมิต่ำสุด (องศา C) อุณหภูมิสูงสุด (องศา C) อุณหภูมิเฉลี่ย (องศา C)

2540

15.0

35.6

25.3

2541

18.5

36.7

27.6

2542

13.1

36.3

24.7

2543

21.0

34.3

27.1

2544

17.0

35.5

27.5

2545

18.0

35.8

26.9

2546

17.4

36.6

27.0

2547

18.1

36.4

27.71

2548

21.3

34.2

28.3

2549

-

34.5

23.7

ป่าไม้

จังหวัดจันทบุรี มีเนื้อที่ป่าไม้ จำนวน 2,787,608.30 ไร่ หรือประมาณ 45.61 เปอร์เซ็นต์ ของเนื้อที่ทั้งหมดของจังหวัด มีป่าสงวนแห่งชาติ 18 แห่ง อุทยานแห่งชาติ 3 แห่ง คือ อุทยานแห่งชาติเขาคิชฌกูฏ อุทยานแห่งชาติน้ำตกพลิ้ว อุทยานแห่งชาติเขาชะเมา - เขาวง วนอุทยาน 1 แห่ง คือ วนอุทยานเขาแหลมสิงห์ เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า 3 แห่ง คือ เขตรักษาพันธ์สัตว์ป่าเขาสอยดาว เขตรักษาพันธ์สัตว์ป่าเขาอ่างฤาใน และเขตรักษาพันธ์สัตว์ป่าคลองเครือหวายเฉลิมพระเกียรติ เขตห้ามล่าสัตว์ป่า 1 แห่ง คือ เขตห้ามล่าสัตว์ป่าคุ้งกระเบน

ขนบธรรมเนียม ประเพณี วัฒนธรรมและการละเล่นพื้นเมือง